بودجه بندی سرمایه ای, ریسک و بازده حسابداری

مبانی بودجه بندی سرمایه ای

بودجه بندی را فرایند تخصیص منابع محدود به نیازهای نا محدود می دانند. مجموع کوشش هایی که صرف تدوین و تخصیص منابع می شود به منظور حداکثر استفاده از منابعی است که معمولا در حد کفایت بوده و در اصطلاح اقتصادی کمیاب هستند.

بنابراین در راه رسیدن به اهداف ضرورت دارد به نحوی از هر یک از منابع محدود استفاده شود که در تبدیل کل منابع به پول ، بتوان گفت که با حداقل هزینه، حداکثر استفاده صورت گرفته است. تضاد و برخورد این دو واقعیت ،یعنی نامحدود بودن نیازها و محدود بودن منابع ،انسان متفکر و اندیشمند را به این خروجی گیری می رساند که از منابع محدود باید به گونه ای برای رفع نیازهای نامحدود یاری گرفت که حد متناسب رضایت به دست آید و این نخستین تصور بودجه است . ضرورت بودجه نویسی نیز از همین مسئله ناشی می شود .

بودجه بندی سرمایه ای

با پیشرفت های شگرف تکنولوژیک در زمینه بهبود روشهای تولید کالاها و خدمات واحدهای تجاری مختلف همه ساله مبالغ هنگفتی در تاسیسات ، ماشین آلات و تجهیزات ، حفظ محیط زیست و سایر دارایی های به‌روز سرمایه گذاری می کنند . دارایی های بلند مدت که دارایی های سرمایه ای نامیده می شوند در فرایند تولید کالاها و خدمات طی چند دوره مختلف توسط واحد تجاری مورد استفاده قرار می گیرند .

اهمیت بودجه بندی سرمایه ای

۱ - دوره های بلند مدت

۲-هزینه های اساسی

مفروضات بو دجه بندی سرمایه ای:

۱ -انگیزه اصلی به حداکثر رساندن ثروت سهامداران است

۲- قطعی بودن میزان درآمدها و هزینه ها

۳-جریانهای ورودی و خروجی به صورت نقد

۴- الگوی متعارف جریانهای نقدی

۵ - ثابت بودن و مشخص بودن نرخ بازده مورد انتظار

۶ - عدم وجود جیره بندی سرمایه ای

انواع تصمیمات بودجه بندی سرمایه ای

- جایگزینی هزینه های سرمایه ای فرسوده یا از رده خارج شده با هزینه های سرمایه ای تازه.

- جایگزینی دارایهای ثابت فعلی (ماشین آلات )با تجهیزات نوین جهت کم شدن هزینه هایی نظیر مواد اولیه، کارگر،سوخت و برق.

- گسترش محصولات فعلی در بازار از طریق رشد تولیدات

- گسترش بازار فروش‌رسانی محصولات از طریق تولید محصولات نوین و بازاریابی آن.

- پروژه های زیست محیطی برای جلوگیری از آلودگی محیط زیست.

به طور کلی . هر گونه سرمایه گذاری در داراییهای بلند مدت که منافع آن نیز در بلند مدت عاید شود در تصمیمات بودجه بندی سرمایه ای قرار می گیرد.

فرایند بودجه بندی سرمایه ای

منظور از بودجه بندی سرمایه ای فرآیندی است که طی آن طرحهای مختلف با توجه به هزینه اجرای آنها و عایداتی که طی سالهای مختلف ایجاد می کنند مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و طرح مطلوبتر انتخاب خواهد شد.

هدف بودجه بندی سرمایه ای:

هدف بودجه بندی سرمایه ای به حداکثر رساندن ثروت سهامداران است.

فرایند بودجه بندی سرمایه ای به طور کلی شامل مراحل زیر است:

1 - تشخیص و شناسایی طرحهای سرمایه گذاری

2- ارزیابی و تعیین مطلوبیت هریک از طرحها

3- گزینش یا انتخاب طرح مطلوب

4- طبقه بندی طرح ها و انتخاب بهترین آنها

5- تجزیه و تحلیل نتایج تصمیمات گذشته

شناسایی پروژه های سرمایه گذاری

اولین مرحله بودجه بندی سرمایه ای، شناسابی پروژه های بالقوه سرمایه گذاری است.

در واحدهای بزرگ تجاری - تولیدی، این پروژه ها معمولا توسط بخشهای مختلف تهیه و پیشنهاد می گردد .

مدیران این بخشها نیز سعی می کنند که پروژه های مورد نیاز بخش خود را پیشنهاد و برای به تصویب رساندن آن تلاش نماید.

ارزیابی و تعیین مطلوبیت هر یک از پروژهها

در این مرحله پروژه ها با توجه به هزینه ها و عایدات که طی سالهای مختلف ایجاد می کنند مورد ارزیابی قرار می گیرند و طرحهایی که عایدات آنها از هزینه های آنها بیشتر است انتخاب می شوند.

گزینش یا انتخاب طرح مطلوب

در این مرحله پس از ارزیابی طرحهای مختلف با توجه به عایدات و هزینه های آنها طرحهایی که عایدات آنها بیشتر از هزینه های آنها است انتخاب می شوند.

طبقه بندی طرحها و انتخاب بهترین آنها

در صورتی که وجوه موجود برای تأمین مالی مجموعه ای از سرمایه گذاریها کافی نباشد طرحها را طبقه بندی و سپس بهترین آنها را انتخاب می کنیم.

ارزیابی مجدد پروژه ها پس از تصویب

احتمال دارد برخی طرحهای سرمایه گذاری در مراحل قبلی رد شوند نتایج به دست آمده از طرحهایی که پیش از این به اجرا در آمده اند. در این مرحله مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرند و در این مرحله نسبت به ادامه یا توقف طرح یا ایجاد اصلاحاتی در آن تصمیم گیری می شود اجرای طرح هنگامی موفق می شود که مدیران شرکت اطمینان یابند که ادامه آن تاثیری در بیشتر شدن ثروت سهامداران نخواهد داشت.

بودجه بندی سرمایه ای را غالبا فرایندی پویا می دانند زیرا می توان طرح های مختلف را به صورت مستمر شناسایی کرد.

تکنیک های بودجه بندی سرمایه ای

جهت ارزیابی طرحهای سرمایه گذاری، تکنیک های سنتی مختلفی وجود دارد که عبارت است از: دوره برگشت سرمایه، نرخ بازده داخلی،خالص ارزش فعلی، نرخ بازده حسابداری، شاخص سودآوری این تکنیکها عمدتاً در شرایط اطمینان دقیق قابل استفاده است و احتمالات و مخاطرات آتی را لحاظ نمی کند. لذا با توجه به عدم اطمینان های موجود در محیط کسب و کار امروز که به کارگیری کل تکنیکهای پیچیده بودجه بندی سرمایه ای توصیه شده است کاربرد مدل های درخت تصمیم گیری و شبیه سازی مونت کارلو از جمله تکنیکهای پیچیده بودجه بندی سرمایه ای محسوب می شود که عدم اطمینان های محیطی در آنها لحاظ شده است.

داده های لازم برای ارزیابی پروژه های سرمایه گذاری

۱) سرمایه گذاری اولیه:

خالص وجوهی است که بابت تحصیل دارایی یا انجام سرمایه گذاری صرف می شود در صورتی که تصمیم از نوع انتخابی یا گزینشی است این مبلغ را از رابطه ذیل بدست می آوریم

هر گونه هزینه حمل و نصب و راه اندازی+بهای خریداری = سرمایه گذاری اولیه

اگر تصمیم از نوع جایگزینی باشد با ورود دارایی به‌روز معمولا دارایی قبلی به ارائه می رود لذا ممکن است سود یا زیانی تحقق یابد که اثر مالیاتی دارد در این حالت داریم:

مالیات ارائه دارایی قدیمی± وجوه حاصل از ارائه دارایی قدیمی - بهای تمام شده دارایی تازه = سرمایه گذاری اولیه

2- جریانهای نقدی ورودی

منظور هر گونه وجهی است که پس از کسب دارایی طی دوره نگهداری بدست می آید. جریان های نقدی را می توان به طور مستقیم یا غیر مستقیم از طریق تبدیل سود تعهدی به نقدی پیش بینی کرد .

3- جریانهای نقدی نهایی

معمولا شامل ارزش واگذاری پروژه و با ارزش اسقاط آن و اثرات مالیاتی ناشی از سود یا زیان ارائه آن است روش محاسبه این سود یا زیان مشابه روش محاسبه مالیات عرضه دارایی قدیمی است .

دو روش محاسبه خالص جریانات نقدی

1- محاسبه جریانات نقدی خروجی

جریانات خروج در پروژه های سرمایه ای عبارتند از سرمایه گذاری اولیه بابت سفارش ماشین آلات ،زمین ،ساختمان ،هزینه های راه اندازی و سرمایه در گردش مورد نیاز تا مرحله بهره برداری

2- محاسبه جریانات نقدی ورودی :

برآورد عایدات حاصل از سرمایه گذاری نظیر عرضه محصولات برای محاسبه جریانات نقد ورودی باید مد نظر قرار گیرد

محاسبه خالص جریانات نقدی

جریانات خروجی نقدی- جریانات ورودی نقدی= خالص جریانات نقدی

جریان نقدی = سود قبل از کسراستهلاک و مالیات

CFAT = خالص جریانات نقدی ( بعد از کسر مالیات )

S = جریانات نقدی ورودی ( درآمد نقدی عملیاتی )

دوره بازیافت سرمایه

دوره بازیافت سرمایه عبارتست از مدت زمانی که لازم است سرمایه گذاری اولیه از طریق وجوه نقد دریافتی مرتبط با این سرمایه گذاری بازیافت شود. مثلاً چنانچه سرمایه گذاری مبلغ 4.000.000.000 ریال بشود دوره بازیافت یک پروژه سرمایه گذاری در صورتی قبول می شود که دوره بازیافت آن کمتر از مدت تعیین شده توسط مدیریت باشد.

این روش ضمن محاسبه ای بسیار آسان، زمینه ارزیابی پروژه ها را فراهم می کند و مدت ها است که مورد استفاده مدیران قرار دارد. در این روش، مدت زمان لازم برای بازیافت مبلغ سرمایه گذاری شده از راه تحصیل وجوه نقد سالانه محاسبه می شود. (مدت زمانی که طرح به نقطه سربه سر می رسد).

نرخ بازده حسابداری

نام گذاری این روش ارزیابی پروژه های سرمایه گذاری، به دلیل بکارگیری مفهوم سود حسابداری در محاسبه آن است و از جمع هزینه های سالانه اجرای پروژه – درآمد سالانه حاصل از اجرای پروژه تقسیم بر مبلغ سرمایه گذاری در پروژه به دست می آید.

این روش، به دلیل به کار بردن مفهوم سود حسابداری در محاسبه نرخ بازده و توجه به جریان های نقدی بعد از دوره بازیافت مورد پشتیبانی برخی از حسابداران قرار می گیرد. اما به دلیل این که سود حسابداری معمولاً مساوی وجه نقد حاصل از دارایی نیست و نادیده گرفتن زمان بندی گردش وجوه نقد در طول عمر پروژه و ارزش زمانی پول چندان مورد اعتماد نیست.

بودجه بندی سرمایه ای در وضعیت نامطمئن

v قطعیت نداشتن جریان های نقدی طرح ها

v استفاده از ریسک و بازده در ارزیابی طرح ها

ریسک

ریسک عبارت است از احتمال متفاوت بودن نرخ بازده واقعی با نرخ بازده مورد انتظار

دو بخش ریسک شرکت : ریسک مالی و ریسک تجاری

ریسک مالی :

نسبت بین وام به حقوق صاحبان سهام نشان دهنده ریسک مالی است.

ریسک تجاری :

بخشی از ریسک کل شرکت است که منشا آن تصمیمات سرمایه گذاری و عملیاتی شرکت است.

C = جریانات نقدی خروجی (هزینه های عملیاتی نقدی)

t = نرخ مالیات

D = استهلاک

CFAT=(S-C-D)(1+t)+D

نقش ارزش اسقاط در محاسبه CFAT

چنانچه محاسبه CFAT برای سال آخر پروژه مدنظر باشد آنگاه از رابطه زیر استفاده می شود :

CFAT=(S-C-D)(1-t)+D+R

در حقیقت تفاوت رابطه اخیر برای محاسبات CFAT سال آخر با رابطه استفاده شده برای سال های قبل از سال آخر، فقط در احتساب ورودی نقد حاصل از واگذاری ماشین آلات (سرمایه گذاری ثابت) اسقاطی است. یعنی برگشت ارزش اسقاطی ماشین آلات که در طول دوره از محاسبات مربوط به برآورد استهلاک خارج شده است.

نقش سرمایه در گردش و تاثیر عرضه سرمایه گذاری بلند مدت بر مالیات برای محاسبه CFAT

بازیافت سرمایه در گردش در سال آخر سرمایه گذاری بلند مدت موجب رشد خالص CFAT و بر خالص جریانات سال آخر سرمایه گذاری تاثیر خواهد گذاشت علاوه بر آن با ارائه سرمایه گذاری بلند مدت علاوه بر این که عایدی حاصل از آن موجب صعود خالص جریانات نقد می شود و ممکن است با کسب سود یا تحمل زیان همراه شود.

الف: محاسبه CFAT با احتساب بازیافت سرمایه در گردش و عرضه سرمایه گذاری بلند مدت با تحقق سود

ب: محاسبه CFAT با احتساب بازیافت سرمایه در گردش و عرضه سرمایه گذاری بلند مدت با تحقق زیان

سایر روش های ارزیابی پروژه های سرمایه گذاری

v دوره بازیافت سرمایه

v نرخ بازده حسابداری

و بودجه بندی سرمایه که یک تصمیم سرمایه ای است پس با ریسک تجاری سر و کار دارد و طرحی را ریسک دار می دانیم که میزان خالص سرمایه گذاری و جریانهای نقدی آن قابل پیش بینی نباشد .

بازده

پاداش سرمایه گذار از سرمایه گذاری

شامل :

1- تغییر بها دارایی

2- سود یا سایر دریافت ها

اگر یک دارایی اعم از دارایی واقعی یا دارایی مالی را به قصد سرمایه گذاری بخریداری، سود یا زیان ناشی از این سرمایه گذاری به‌عنوان بـازده شناخته می‌شود. بازده معمولاً دو جزء داد. جزء اول وجه نقدی است که مستقیماً از محل درآمد حاصل از سرمایه گذاری دریافت می‌کنید و جزو دیگر منفعت یا زیانی است که به علت تغییر نرخ آن دارایی نصیب شما می‌شود.